فهرست مقاله
قطعهشناسی برد موبایل پایه عیب‌یابی سخت‌افزار است. تعمیرکار باید بتواند مقاومت، خازن، سلف، دیود، ترانزیستور، کریستال و آی‌سی‌ها را روی برد تشخیص دهد، نقش هر قطعه را بفهمد و قبل از تعویض، آن را با ابزار مناسب بررسی کند. این راهنما ظاهر قطعات SMD، بلوک‌های اصلی مدار و روش تست اولیه را توضیح می‌دهد.
قطعات SMD روی برد موبایل چه هستند؟
SMD مخفف Surface-Mount Device است؛ یعنی قطعه مستقیماً روی سطح برد لحیم می‌شود. بیشتر قطعات موبایل بسیار کوچک‌اند و برخلاف قطعات قدیمی پایه‌های بلند ندارند. برای مشاهده آن‌ها معمولاً از لوپ یا میکروسکوپ و برای اندازهگیری از مولتیمتر استفاده می‌شود.
ظاهر قطعه فقط یک سرنخ است. رنگ و اندازه در برندها و بردهای مختلف تغییر می‌کند، بنابراین تشخیص نهایی باید با نقشه، Boardview، مسیر مدار و اندازهگیری انجام شود.
مقاومت روی برد موبایل
مقاومت جریان را محدود می‌کند، ولتاژ را تقسیم می‌کند و در خطوط کنترلی نقش Pull-up یا Pull-down دارد. مقاومت‌های موبایل معمولاً مستطیلی، تخت و تیره هستند و دو پایه دارند. بسیاری از مقاومت‌های بسیار کوچک هیچ کدی روی بدنه ندارند.
در مقاومت‌های بزرگ‌تر، کد سه‌رقمی مانند 473 یعنی 47 کیلو‌اهم و کدی مثل 4R7 یعنی 4.7 اهم. مقاومت صفر اهم معمولاً نقش جامپر دارد و ممکن است با 0 یا 000 مشخص شود.
تست مقاومت
برد باید بدون تغذیه باشد. مولتیمتر را روی اهم قرار دهید و دو سر قطعه را اندازه بگیرید. اندازهگیری داخل مدار ممکن است تحت تأثیر قطعات موازی قرار بگیرد؛ اگر عدد با انتظار مدار هم‌خوان نیست، یک پایه قطعه را آزاد کنید یا مقدار را با برد سالم و نقشه مقایسه کنید.
خازن برد موبایل
خازن برای فیلترکردن نویز، پایدارسازی ولتاژ، ذخیره لحظه‌ای انرژی و کوپل سیگنال استفاده می‌شود. خازن‌های سرامیکی SMD معمولاً کرم، خاکستری یا قهوهای روشن و بدون نوشته‌اند. خازن‌های قطبی بزرگ‌تر ظاهر متفاوتی دارند و جهت نصب آن‌ها مهم است.
بوق‌زدن دو سر یک خازن همیشه به معنی خرابی همان خازن نیست؛ ممکن است کل خط تغذیه شورت باشد یا مقاومت طبیعی خط پایین باشد. روش درست این است که مقاومت نسبت به زمین، رفتار دیودمود، نقشه خط و مقایسه با برد سالم بررسی شود. برای جزئیات بیشتر، راهنمای تست خازن برد موبایل را ببینید.
سلف یا کویل
سلف انرژی را در میدان مغناطیسی ذخیره می‌کند و در مدارهای تغذیه سوئیچینگ، RF و فیلترها کاربرد دارد. کویل‌های تغذیه معمولاً قطعات مکعبی تیره یا خاکستری و از خازن و مقاومت بزرگ‌ترند. سلف در حالت عادی مقاومت DC بسیار کمی دارد و اغلب در تست پیوستگی بوق می‌زند؛ این رفتار به‌تنهایی نشانه شورت نیست.
قطع‌شدن سلف، ترک لحیم یا خرابی مسیر اطراف آن می‌تواند باعث نبودن ولتاژ خروجی یک رگولاتور شود. مقدار و نوع جایگزین باید مطابق مدار انتخاب شود.
دیود و دیود محافظ ESD
دیود جریان را عمدتاً در یک جهت عبور می‌دهد. دیودهای معمولی، زنر و TVS در یکسوسازی، محدودکردن ولتاژ و محافظت خطوط USB، شارژ، سیم‌کارت و نمایشگر استفاده می‌شوند. قطعات محافظ ESD گاهی چندپایه و شبیه آی‌سی کوچک هستند.
برای تست اولیه از Diode Mode استفاده کنید. عدد یک جهت و وضعیت باز در جهت معکوس برای بسیاری از دیودهای سالم طبیعی است، اما نتیجه داخل مدار به مسیرهای موازی بستگی دارد. اتصال نزدیک صفر در هر دو جهت می‌تواند نشانه اتصال کوتاه باشد و باید با نقشه و برد سالم تأیید شود.
ترانزیستور و MOSFET
ترانزیستور نقش کلید یا تقویت‌کننده دارد. MOSFETها در مسیر باتری، شارژ، بک‌لایت و تبدیل ولتاژ بسیار رایج‌اند. این قطعات ممکن است سه تا هشت پایه داشته باشند و از روی ظاهر به‌تنهایی با رگولاتور یا آی‌سی کوچک اشتباه شوند.
تست MOSFET شامل بررسی اتصال کوتاه بین Drain و Source و مقایسه مقادیر دیودمود پایه‌هاست. تست قطعی به نوع قطعه و مدار وابسته است؛ تعویض براساس حدس ظاهری می‌تواند ایراد تازه ایجاد کند.
کریستال و اسیلاتور
کریستال کلاک مرجع مدار را تولید می‌کند. خرابی آن ممکن است مانع روشن‌شدن، ارتباط شبکه یا کار یک بخش خاص شود. کریستال‌ها معمولاً بدنه فلزی کوچک با دو یا چهار پایه دارند. مولتیمتر عادی برای تأیید عملکرد نوسان کافی نیست؛ بررسی دقیق با اسیلوسکوپ و طبق نقشه انجام می‌شود.
آی‌سی‌های اصلی برد موبایل
- PMIC یا آی‌سی تغذیه: ولتاژهای موردنیاز CPU، حافظه، RF و بخش‌های دیگر را تولید و مدیریت می‌کند.
- CPU یا SoC: پردازش اصلی سیستم و کنترل بسیاری از رابط‌ها را انجام می‌دهد.
- حافظه RAM: داده‌های موقت زمان اجرا را نگه می‌دارد.
- حافظه eMMC یا UFS: سیستم‌عامل و اطلاعات کاربر را به‌صورت دائمی ذخیره می‌کند.
- آی‌سی شارژ و USB: ورودی شارژ، مذاکره جریان و ارتباط داده را مدیریت می‌کند.
- آی‌سی RF، ترنسیور و Power Amplifier: ارسال و دریافت سیگنال شبکه را انجام می‌دهند.
- آی‌سی Audio Codec و آمپلی‌فایر: تبدیل و تقویت سیگنال میکروفون، اسپیکر و هندزفری را بر عهده دارند.
- درایور بک‌لایت یا نمایشگر: ولتاژ و کنترل لازم برای نور صفحه یا پنل را فراهم می‌کند.
بلوک‌های اصلی مدار موبایل
برای عیب‌یابی، برد را به چند بلوک عملکردی تقسیم کنید: ورودی باتری و شارژ، تغذیه و رگولاتورها، پردازش و حافظه، شبکه RF، صدا، نمایشگر و تاچ، دوربین و سنسورها. هر بلوک ورودی، خروجی، تغذیه و خطوط کنترلی خودش را دارد.
مثلاً در ایراد «گوشی شارژ نمی‌شود» فقط سوکت بررسی نمی‌شود؛ مسیر VBUS، محافظ ESD، مقاومت‌های شناسایی، MOSFET، آی‌سی شارژ، کانکتور باتری و ارتباط USB نیز باید مرحله‌به‌مرحله بررسی شوند.
ترتیب درست تست قطعات برد
- برد را از باتری و شارژر جدا کنید و آثار آب‌خوردگی، سوختگی یا قطعه کنده‌شده را زیر لوپ بررسی کنید.
- کانکتورها، مسیرهای آسیب‌دیده و کیفیت لحیم را قبل از تعویض قطعه بررسی کنید.
- مقاومت خط اصلی نسبت به زمین و سپس مقادیر Diode Mode را اندازه بگیرید.
- نتیجه را با نقشه یا برد سالم مقایسه کنید.
- در حالت روشن، ولتاژها و جریان‌کشی را فقط با ابزار و محدودیت جریان مناسب بررسی کنید.
- قطعه مشکوک را پس از رسیدن به شواهد کافی جدا یا تعویض کنید.
گرم‌کردن بی‌هدف برد یا تزریق ولتاژ بدون شناخت خط می‌تواند CPU، حافظه و آی‌سی‌های حساس را آسیب بزند. برای فایل‌ها و ابزارهای مرتبط می‌توانید از جستجوی فایل فلش و ریپیر و ابزارهای کامپیوتر تعمیرکاران استفاده کنید.
سؤالات متداول
چگونه مقاومت و خازن را روی برد تشخیص دهیم؟
هر دو معمولاً دوپایه‌اند؛ مقاومت اغلب تیرهتر و خازن سرامیکی معمولاً کرم یا قهوهای روشن است. این قاعده قطعی نیست و برای تأیید باید نقشه و اندازهگیری استفاده شود.
آیا بوق‌زدن دو سر خازن یعنی خازن خراب است؟
خیر. ممکن است خط مربوطه مقاومت کمی داشته باشد یا قطعه دیگری روی همان خط شورت باشد. مقاومت نسبت به زمین، دیودمود و مقایسه با برد سالم لازم است.
برای شروع قطعهشناسی چه ابزاری لازم است؟
لوپ یا میکروسکوپ، مولتیمتر دقیق، منبع تغذیه محدودشونده، هویه و هیتر مناسب ابزارهای پایه‌اند. نقشه و Boardview نیز برای تشخیص مسیر و مقدار قطعات اهمیت زیادی دارند.