فهرست مقاله
مولتیمتر مهم‌ترین ابزار اندازه‌گیری روی میز تعمیر موبایل است. در مقاله‌های دیود چیست، مقاومت چیست و خازن چیست با تئوری این قطعه‌ها آشنا شدید؛ این راهنما کاملاً عملی است و می‌گوید روی برد واقعی گوشی پراب‌ها را کجا بگذارید، کلید را روی چه حالتی ببرید و عددی که روی نمایشگر می‌بینید چه معنایی دارد. اگر نقشه خواندن را هنوز شروع نکرده‌اید، آموزش خواندن شماتیک و بردویو گوشی را هم کنار این مقاله بخوانید.
آماده‌سازی مولتیمتر
جای درست پراب‌ها
بیشتر مولتی‌مترهای دیجیتال سه یا چهار ورودی دارند:
- COM: پراب مشکی همیشه اینجاست.
- VΩ (ولت و اهم): پراب قرمز برای اندازه‌گیری ولتاژ، مقاومت، تست دیود و تست بوق.
- A یا mA: فقط برای اندازه‌گیری جریان به‌صورت سری. یکی از رایج‌ترین اشتباه‌ها این است که پراب قرمز بعد از اندازه‌گیری جریان در ورودی A بماند و بعد روی یک خط ولتاژ گذاشته شود. در این حالت مولتیمتر مثل یک سیم عمل می‌کند و خط را به زمین اتصال کوتاه می‌کند؛ نتیجه می‌تواند سوختن فیوز مولتیمتر یا آسیب به برد باشد. روی میز تعمیر موبایل، برای دیدن جریان مصرفی معمولاً از منبع تغذیه دیجیتال استفاده می‌شود و کمتر نیاز به ورودی A دارید.
تست سلامت پراب‌ها
قبل از شروع، کلید را روی حالت دیود یا بوق بگذارید و نوک دو پراب را به هم بزنید. باید عددی نزدیک صفر ببینید یا صدای بوق بشنوید. اگر عدد ثابت نیست یا بوق نمی‌زند، سیم پراب یا اتصال آن به دستگاه ایراد دارد. باتری ضعیف مولتیمتر هم عددها را غیرقابل اعتماد می‌کند؛ اگر نشانگر باتری روی نمایشگر روشن است، اول آن را عوض کنید.
قانون برد خاموش و روشن
- تست دیود، مقاومت و بوق: فقط وقتی برد خاموش است و باتری یا منبع تغذیه جدا شده.
- اندازه‌گیری ولتاژ: فقط وقتی برد روشن است یا به باتری یا منبع تغذیه وصل است. تست دیود یا مقاومت روی برد روشن، هم عدد غلط نشان می‌دهد و هم ممکن است به مدار آسیب بزند.
تست دیود روی برد؛ پرکاربردترین اندازه‌گیری
روش معکوس (قرمز روی زمین)
در تعمیر موبایل، رایج‌ترین روش تست دیود این است که پراب قرمز روی زمین (مثلاً شیلد فلزی) و پراب مشکی روی نقطه مورد نظر قرار بگیرد؛ مثل یک خازن کنار خط تغذیه، یک پایه کانکتور یا یک تست‌پوینت. به این روش اندازه‌گیری معکوس یا افت ولتاژ نسبت به زمین هم می‌گویند. مزیتش این است که روی بیشتر خطوط، به‌خاطر دیودهای محافظ داخل آی‌سی‌ها، عدد قابل مقایسه‌ای به دست می‌دهد.
معنی عددها
| عدد روی نمایشگر | معنی احتمالی | قدم بعدی |
|---|---|---|
| نزدیک صفر (مثلاً 0.003) | اتصال کوتاه آن خط با زمین | پیدا کردن قطعه معیوب روی همان خط |
| OL | مدار باز؛ مسیر قطع است یا نقطه به جایی وصل نیست | چک کردن مسیر، فیوز و لحیم |
| عددی مشابه برد سالم (مثلاً 0.412) | خط احتمالاً سالم است | سراغ خط بعدی |
عددهای جدول فقط نمونه‌اند. عدد سالم هر خط به مدل گوشی، نوع خط و حتی مولتیمتر بستگی دارد. ملاک اصلی، مقایسه با همان نقطه روی یک برد سالم هممدل است. بسیاری از تعمیرکارها برای مدل‌های پرکار، جدول شخصی از اعداد سالم نگه می‌دارند.
پیدا کردن اتصال کوتاه
اگر روی یک خط تغذیه عدد نزدیک صفر دیدید، اول با بردویو یا شماتیک بفهمید آن خط به چه قطعه‌هایی وصل است. خیلی وقت‌ها یک خازن کنار همان خط خراب شده است. برای پیدا کردن قطعه داغ، معمولاً با منبع تغذیه و ولتاژ پایین و محدودیت جریان به آن خط برق می‌دهند و قطعه‌ای را که داغ می‌شود پیدا می‌کنند. روش کامل این کار را در عیب‌یابی نشتی جریان گوشی ببینید. هرگز ولتاژ تزریقی را بیشتر از ولتاژ همان خط نبرید.
اندازه‌گیری مقاومت روی برد
تست فیوز
کلید را روی حالت اهم (Ω) بگذارید و دو سر فیوز را بگیرید. فیوز سالم مقاومتی نزدیک صفر دارد و فیوز سوخته OL نشان می‌دهد. چون فیوز قطعه‌ای سری است، این تست روی برد هم معمولاً قابل اعتماد است.
چرا مقاومت روی برد دقیق نیست
وقتی یک مقاومت روی برد لحیم شده، قطعه‌های دیگری به‌صورت موازی با آن در مدار هستند؛ خازن‌ها، مقاومت‌های دیگر و ورودی آی‌سی‌ها. بنابراین عددی که می‌بینید معمولاً از مقدار نوشته‌شده روی شماتیک کمتر است. اگر عدد مشکوک بود:
- همان نقطه را روی یک برد سالم هممدل اندازه بگیرید و مقایسه کنید.
- یا یک سر قطعه را از برد جدا کنید و دوباره اندازه بگیرید. برای شناخت ظاهر و کد قطعه‌های SMD، مقاله قطعات SMD روی برد گوشی را ببینید.
تست بوق برای پیدا کردن مسیر قطع‌شده
برای پیدا کردن یک مسیر قطع‌شده (مثلاً مسیر بلندگو یا یک خط فلت)، دو سر مسیر را با بردویو پیدا کنید و در حالت بوق تست کنید. بوق یعنی مسیر وصل است و سکوت یا OL یعنی جایی قطع شده؛ معمولاً یک لحیم ترک‌خورده، یک ویا آسیب‌دیده یا خوردگی ناشی از رطوبت.
اندازه‌گیری ولتاژ خطوط تغذیه
روش درست
- برد را به باتری سالم یا منبع تغذیه وصل کنید.
- کلید را روی ولتاژ مستقیم (V با علامت DC) بگذارید.
- پراب مشکی را روی زمین بگذارید.
- پراب قرمز را روی خازن کنار خط یا تست‌پوینت همان خط بگذارید؛ نه روی پایه ریز آی‌سی.
- عدد را با مقدار شماتیک همان مدل مقایسه کنید.
چه خطوطی را اندازه بگیرید
- VBAT: ولتاژ باتری روی کانکتور یا خازن‌های کنار آن.
- VBUS: ولتاژ ورودی شارژ وقتی کابل وصل است.
- خطوط تغذیه خروجی PMIC و رگولاتورها: مثلاً خطی با اسم VDD_1V8 که انتظار دارید حدود ۱٫۸ ولت باشد. ولتاژ صفر یعنی آن خط تولید نشده یا مسیرش قطع است. ولتاژ خیلی کمتر از حد انتظار می‌تواند نشانه بار زیاد یا اتصال کوتاه روی همان خط باشد. همه عددهای این بخش نمونه‌اند؛ مقدار دقیق را از شماتیک همان مدل بخوانید.
نقطه زمین مناسب
شیلدهای فلزی، محل پیچ‌ها و پایه‌های زمین کانکتورها معمولاً زمین‌اند. در بردویو هم می‌توانید نت GND را جست‌وجو کنید. پراب را روی جای تمیز و بدون لاک بگذارید تا تماس خوب باشد.
نکات ایمنی و اشتباهات رایج
- پراب را با دقت روی نقطه بگذارید. لیز خوردن پراب بین دو پایه کنار هم در حالت روشن می‌تواند اتصال کوتاه ایجاد کند. نوک پراب تیز یا سوزنی کمک زیادی می‌کند.
- قبل از هر اندازه‌گیری، یک بار کلید و جای پراب‌ها را نگاه کنید.
- عددها را یادداشت کنید تا بتوانید با برد سالم یا اندازه‌گیری بعدی مقایسه کنید.
- روی برد خیس یا آلوده اندازه نگیرید؛ اول برد را تمیز و خشک کنید.
چک‌لیست سریع قبل از هر اندازه‌گیری
- پراب مشکی در COM و پراب قرمز در ورودی ولت و اهم است؟
- کلید روی حالت درست است: دیود، اهم یا ولتاژ DC؟
- برای دیود و مقاومت، باتری جدا شده و برد خاموش است؟
- برای ولتاژ، برد به باتری یا منبع تغذیه وصل است؟
- نقطه زمین تمیز و بدون لاک انتخاب شده؟
- عدد مرجع برد سالم یا شماتیک همان مدل را دارید؟ اگر جواب همه این سوال‌ها مثبت است، عددی که می‌بینید قابل اعتماد است و می‌توانید بر اساس آن تصمیم بگیرید.
سوالات متداول
در تست دیود روی برد گوشی، پراب قرمز کجا باشد؟
در روش رایج تعمیرکاران موبایل، پراب قرمز روی زمین (مثلاً شیلد) و پراب مشکی روی نقطه مورد نظر قرار می‌گیرد. به این روش اندازه‌گیری معکوس می‌گویند. مهم این است که همیشه با یک روش ثابت اندازه بگیرید تا عددها با برد سالم قابل مقایسه باشند.
عدد OL در مولتیمتر یعنی چه؟
OL یعنی مقدار از محدوده اندازه‌گیری بیشتر است؛ در عمل یعنی مدار باز. ممکن است مسیر قطع شده باشد، فیوز سوخته باشد یا آن نقطه اصلاً به جایی وصل نباشد.
چرا مقاومتی که روی برد اندازه می‌گیرم با شماتیک فرق دارد؟
چون قطعه‌های دیگری به‌صورت موازی با آن مقاومت در مدار هستند و عدد را کمتر نشان می‌دهند. برای اطمینان، با برد سالم مقایسه کنید یا یک سر قطعه را جدا کنید و دوباره اندازه بگیرید.
عدد سالم تست دیود هر خط را از کجا بفهمم؟
عدد ثابتی برای همه گوشیها وجود ندارد. بهترین مرجع، اندازه‌گیری همان نقطه روی یک برد سالم هممدل با همان مولتیمتر است. بعضی تعمیرکاران برای مدل‌های پرکار جدول شخصی از این اعداد می‌سازند.
آیا می‌شود ولتاژ را روی پایه آی‌سی اندازه گرفت؟
ممکن است، اما ریسک اتصال کوتاه بین پایه‌های کنار هم زیاد است. بهتر است با بردویو، خازن یا تست‌پوینتی را پیدا کنید که روی همان نت است و ولتاژ را آنجا بگیرید.
قدم بعدی
با همین سه تست، بیشتر عیب‌یابی‌های سخت‌افزاری روی برد گوشی شروع می‌شود. حالا عیب‌یابی شارژ نشدن گوشی را بخوانید تا این اندازه‌گیری‌ها را روی یک مشکل واقعی تمرین کنید، و برای تجهیز میز کار، ابزارهای میز تعمیر موبایل را ببینید. نسخه ویدیویی این آموزش هم در کانال Sir GSM منتشر می‌شود.
نویسنده: نوید حق بیان – تیم Sir GSM (sirgsm.ir)